Geen HIR voor afsluitvergoeding bij opstalrecht

Bij de verkoop van een bedrijfsmiddel wordt vaak winst gemaakt. Door deze winst te reserveren in een herinvesteringsreserve (HIR) wordt de directe belastingheffing voorkomen. Een afsluitvergoeding van een netbeheerder kwalificeert niet als opbrengst uit de vervreemding van een bedrijfsmiddel. Ook de belastingrechter in hoger beroep oordeelde daarom dat een agrarisch ondernemer zo’n vergoeding niet in een HIR mogen onderbrengen. En daarmee valt de ontvangen vergoeding direct in de belastingheffing. Ondernemers die grond beschikbaar stellen voor kabels, leidingen en masten moeten de fiscale aspecten van de ontvangen vergoeding in de onderhandelingen meenemen.  

Hoogspanningsmasten

Twee broers exploiteren met elkaar in maatschap een agrarisch bedrijf. De in het bedrijf aangewende grond is in economische zin in de maatschap ingebracht. Op enig moment sluit een van de broers met betrekking tot een aantal van de aan hem in juridische eigendom toebehorende percelen grond, een overeenkomst met TenneT tot het vestigen van een opstalrecht. Het opstalrecht ziet op het plaatsen van een aantal hoogspanningsmasten op de percelen door TenneT. De ontvangen vergoeding bestaat uit een eenmalige vergoeding voor het meewerken aan de (uitvoering van de) overeenkomst en voor de vestiging van het opstalrecht, een vergoeding voor de voorzienbare hinder en schade en een vergoeding (opslag) voor de snelle ondertekening. In de belastingaangifte heeft een van de broers – kort gezegd – voor het hem toekomende aandeel in de vergoeding, een beroep op de HIR gedaan. Dit moet het oog op een gewenste investering in een loods. Daarover komen vragen van de belastinginspecteur en uiteindelijk een belastingprocedure.

Belastingrechter

Na een afgewezen bezwaarprocedure, een verloren procedure bij de rechtbank gaat het ook mis in hoger beroep bij het gerechtshof. De belastingrechter is de mening toegedaan dat de afsluitvergoeding geen opbrengst is van de vervreemding van grond, maar een vergoeding voor het minnelijk meewerken aan de vestiging van het opstalrecht. De ontvangen vergoeding staat dus niet tegen een verkoop of overdracht van een bedrijfsmiddel, maar tegenover het ondertekenen van de overeenkomst en het voorkomen van een gedoogplichtprocedure op grond van de Belemmeringenwet Privaatrecht.

Overdrachtsbelasting

Bij de vestiging van het opstalrecht was 6% overdrachtsbelasting betaald over de door TenneT betaalde vergoeding. Volgens de belastingrechter is de aangifte overdrachtsbelasting gedaan in verband met de verkrijging van het opstalrecht. Hieruit mag echter niet de conclusie worden getrokken dat er sprak is van een tegenprestatie voor een vervreemding in de zin van de HIR. De regels en de keuze voor de heffing van overdrachtsbelasting bepaalt niet de kwalificatie van de aard van de afsluitvergoeding in het kader van de inkomstenbelasting. Met andere woorden – en hoe merkwaardig soms ook – iedere belastingwet heeft zijn eigen regels en uitleg.

Wat te doen

Wanneer je te maken krijgt met de aanleg van nieuwe hoogspanningslijnen, gasleidingen, glasvezelkabels of iets dergelijks krijg je te maken met een vergoeding die uit meerdere onderdelen bestaat. Elk onderdeel wordt fiscaal verschillend behandeld. Dus het is van belang om de juiste verdeling te maken. Naast de juridische en de technische kant moet er dus ook aandacht zijn voor de fiscale kant. Een vergoeding wordt immers veel minder aantrekkelijk wanneer een groot deel naar de belastingdienst toe gaat. Het is ook goed om te weten dat netbeheerders een gelaagde vergoedingenstructuur hanteren die zij hebben beschreven in hun schade- en vergoedingsgidsen. Wanneer je daar van tevoren kennis van hebt genomen weet je hoe zij handelen en wat zij kunnen gaan bieden. Afsluitvergoedingen en meewerkvergoedingen vallen buiten de gedoogplichtprocedure en worden nadrukkelijk niet als schadevergoeding gezien. Alleen de vergoeding voor werkelijke waardevermindering kan in een HIR worden gereserveerd. Mits natuurlijk weer aan de voorwaarden van deze regeling wordt voldaan.

Bijkomende kosten

Deze procedure laat ook weer zien dat procederen geld kost. Naast de kosten van de adviseur (en zijn eigen tijd), moest de ondernemer ook een behoorlijk bedrag aan belastingrente betalen en werd hij twee keer veroordeeld in de proceskosten en de griffierechten. Altijd goed om daar van tevoren ook stil bij te staan.

mr. Erik Marcus RB- Remie Fiscaal Juridisch Adviesbureau – Uden
e.marcus@remie.nl